Zelfmedelijden Ontmaskerd: Hoe Zelfmedelijden Tot Depressie Kan Leiden
As I write is het 4u20 's nachts en ben ik op de spoedafdeling van het ziekenhuis, voel ik me zowel fysiek als mentaal miserabel... De ideale omstandigheden dus om onderstaand blogtopic in de praktijk te brengen. Bid aub voor mij! En neem het me aub niet kwalijk dat deze blog stilistisch van een minder niveau is. Blame de niet-functionerende hersenhelft door de zwangerschap :-)
Tijd voor nog eens wat mommy psychologie.
In de grote-homemanagement-en-opvoedingscursus-die-ik-wil-creëren-maar-geen-tijd-voor-heb* zal zeker een module gewijd zijn aan mommy psychologie. Onze innerlijke houding, onze gedachten als moeders: zo belangrijk en zo allesbepalend.
*de twee onderdelen die al af zijn zijn hier verkrijgbaar: tot 3 oktober 25% korting met code VERJAARDAG26.
Ik hoop dat jullie getriggerd zullen worden door het thema van deze blog. Stuur me graag jullie reacties en bedenkingen!
Naar aanleiding van een blog waarin ik iets vermeldde over de struggle om dankbaar te zijn, stuurde een lieve vriendin me een tekst op van Stichting De Arend over zelfmedelijden, bekeken vanuit de Bijbel.
Ik vond die tekst zo boeiend. (Ik zie de pdf niet online staan, moest je 'm willen, geef me een seintje.) Ik hoop dat het jullie evenveel aan het denken zet als ik... Eerst een weergave van enkele ideeën uit de tekst, daarna mijn reflecties erop.
Wat is zelfmedelijden?
Zelfmedelijden is de houding waarbij iemand excessief te doen heeft met zichzelf. Het is een beweging naar binnen toe. Het trekt je terug op jezelf. "Waarom ik?" Kenmerkend is dat zelfmedelijden je afsluit voor de buitenwereld. Je hebt vooral nog oog voor je eigen leed. Kenmerkend is ook dat het een soort van rondcirkelende beweging is. Je bent in jezelf verstrikt: ergens wil je niet uit je put komen. In die zin, sterk uitgedrukt, is zelfmedelijden een vorm van emotionele zelfbevrediging. Het geeft immers een bepaalde voldoening om je miserabele omstandigheden te overschouwen en te conluderen dat je het zo lastig hebt.
Verdere kenmerken van zelfmedelijden:
Zelfmedelijden vergelijkt altijd. Je vergelijkt jezelf met anderen op spiritueel, financieel of maatschappelijk vlak, en komt tot de conclusie dat je minder goed af bent dan de rest. Het resultaat van zelfmedelijden kàn dus alleen maar droevenis zijn.
Zelfmedelijden geeft anderen de schuld.
Zelfmedelijden ziet alleen wat fout gaat. Het is een negatieve instelling.
Zelfmedelijden voelt zich altijd als slachtoffer.
Zelfmedelijden wil isolement.
Wat zou dan wel een gezonde christelijke houding kunnen zijn bij moeilijke gebeurtenissen? Daar valt veel meer over te zeggen dan ik hier in twee regels kan doen. Erkennen dat het zwaar is kan en moet volgens mij zeker. Maar vanuit een nederige houding van vrede, die zich niet opsluit in zichzelf.
Een houding die persoonlijke groei in de weg staat
Ik denk persoonlijk dat zelfmedelijden een grote ziekte is van deze tijd! Hoeveel mensen zien er zichzelf niet als slachtoffer?
En ik spreek mezelf er niet vrij van.
De houding van entitlement: ik heb recht op geluk
Dit heb ik pas na mijn bekering ingezien: vroeger dacht ik onbewust, "ik heb er recht op dat alles goed gaat met mij". Onbewust was mijn uitgangspunt dat alles me goed moest vergaan. Dat ik recht had op een gelukkig leven.
Lees hoe entitlement ons doet afsluiten van God: waarom jij niet vooruitgaat in je geloof
En daarom kon ik zo kwaad worden bij dingen die verkeerd gingen. Ik herinner me bijvoorbeeld de vele episodes van treinvertragingen wanneer ik op vrijdagavond de trein nam vanuit mijn kot in Leuven. Daar was ik toen telkens razend over omdat mijn avond dan verpest was. Ik kon zoiets niét aanvaarden. Het frustreerde me mateloos. En het fundament voor mijn frustratie - waarom de enige mogelijke reactie frustratie was - was dat ik ervan uit ging dat de zaken gunstig moesten verlopen voor mij.
Entitlement = hoogmoed
Na mijn bekering zag ik in dat zo'n houding welbeschouwd hoogmoed is. Ik achtte mezelf zó belangrijk dat alle factoren in mijn voordeel moesten spelen, dat alles mij gunstig moest vergaan.
Nog een idee dat aan bod komt in die tekst van De Arend: hoe hoger je over jezelf denkt, hoe bozer je bent als je verwachtingen niet worden ingelost.
Als christen kan de houding van entitlement de vorm aannemen van de gedachte dat God mij ten dienste moet staan. Dat alles in de wereld draait rond mijn persoonlijk geluk. Dat God een instrument is om mij te geven wat ik wil. De realiteit wordt aldus omgedraaid: niet wij zijn dienaars van God, maar God is onze dienaar.
Lieve lezers, ik weet niet hoe jullie erover denken, maar ik denk dat er hier sprake is van een subtiel evenwicht. Het is waar dat God ons oneindig lief heeft en ons geluk voor ogen heeft. Maar ten eerste zijn Zijn wegen niet de onze (de christelijke weg verloopt vaak via het kruis), en ten tweede mogen we niet vergeten dat wij objectief, in het geheel der dingen, niet veel voorstellen als individueel mens. Ook dat was voor mij heel belangrijk om me te realiseren in het zuiverder zien van God.
Wanneer ik de kiemen waarneem van een houding van entitlement bij de kinderen (bijvoorbeeld kwaad worden op de omstandigheden, kwaad worden op God), probeer ik die snel onschadelijk te maken...
'Ik heb niets verdiend' trekt grote genaden aan
Soms sta ik verwonderd over het feit dat God mij zoveel heeft gegeven. Ik heb het geloof ontvangen, terwijl ik er niet eens echt naar op zoek was. Ik heb enorm veel gekregen. Een roeping, een doel, een netwerk van gelovigen, wijsheid van over de eeuwen en de landsgrenzen heen over hoe in het leven te staan... om nog maar te zwijgen van de genadegaven...
En dan denk ik dat mijn houding een rol heeft gespeeld. Toen ik eenmaal besefte hoe groot de liefde van God voor ons was*, was mijn oprechte reactie: dit heb ik niet verdiend. Het inzien dus dat wij absoluut niets verdiend hebben van de dingen die God ons gaf.
*Twee dingen waren cruciaal om dit grondig in te zien: het overschouwen van onze zondige natuur en de zondeval (zien wie je 'echt bent' als mens), en het overschouwen van het lijden van Onze Lieve Heer. Ik raad iedereen aan om deze twee zaken af en toe te contempleren.
De ik-heb-niets-verdiend-houding trekt grote genaden aan. God heeft er 'een zwak voor'. Hoe meer we dankbaar zijn en verwonderd staan over de genaden die we hebben ontvangen, hoe meer we er zullen krijgen.
Lees hoe deze houding uitstekend aan bod komt in de boekenreeks van Het kleine huis: Wat Het kleine huis ons kan leren over geestelijke armoede en authentiek manzijn
Oog hebben voor het leed van anderen
Toch wil ik uit de biecht klappen. Vaak is mijn grootste strijdpunt om niet te denken dat ik het 't zwaarste heb van allemaal. En erkenning daarvoor willen. Een vorm van zelfmedelijden dus.
In de lente van 2024, bij huilbaby Isidoor, had ik het zo zwaar, dat ik er een opmerkelijke hobby op nahield. Ik bekeek Pano reportages. Het ging over problemen bij ons waterbeheer en over mensen die chronisch lijden, onder meer aan endometriose.
Lees een blog uit deze periode: Een handleiding voor het overleven van moeilijke dagen
Dat had de capaciteit om me wat uit mezelf te trekken. Ik kon even uit mezelf treden en oog hebben voor het leed van een ander: beseffen dat ik niet de enige was die aan het lijden was.
(Tegelijk moet ik erbij vermelden dat ik in mijn moeilijke periodes soms niet in staat ben er nóg negatief nieuws bij te nemen over hoe slecht het met anderen gaat... dan wordt het besef van "in haec lacrimarum vale", het "in dit tranendal" zoals bezongen in het Salve Regina, me gewoon te veel...)
Het blik dat openspat
Ik las ook een opmerkelijke getuigenis in het boek Raising Godly Tomatoes van Elizabeth Krueger (moeder van zeven). Ze schrijft hoe haar moederschap enorm veranderde wanneer ze aan de bron begon te sleutelen: haar eigen hart. Vroeger kon iets kleins dat fout ging allerlei zondige reacties in haar oproepen. Bijvoorbeeld een blik tomatenblokjes dat openspatte en haar witte hemd helemaal besmeurde. Dan kon ze denken: waarom moet dat toch altijd met mij gebeuren? Dan werd ze kwaad (misschien zelfs op God) en begon ze te roepen, waarna ze zich slecht voelde om er zo'n ondankbare en zelfzuchtige gedachten op na te houden als christelijke vrouw.
Maar toen besloot ze te veranderen. Ze ging er voortaan van uit niet 'verdiend' te hebben dat alles naar wens verliep. Wanneer er op restaurant een glas omviel waardoor haar bloes vernield was, kon ze er simpelweg om lachen.
Dank God voor alles (echt alles)
Nog één iets wil ik vermelden voor ik deze blog afsluit.
In een andere moeilijke periode die ik doormaakte, tijdens de zwangerschap van onze vijfde baby (juni 2023), was onze reisbijbelvers een krachtige motor tot verandering van mijn hart. Het was de eerste keer dat we als gezin op een echte vakantie gingen (in een huisje in de Vogezen), en bij het vertrek had ik dit Bijbelvers als motto voor de reis aangekondigd:
Weest altijd blij. Bidt zonder ophouden. Dankt God voor alles. Dit is wat God van u verlangt in Christus Jezus. (1 Tessalonicenzen 5:16)
Lees meer over onze gezinstradities.
En ik wilde de radicaliteit van de dankbaarheid jegens God doorgeven aan de kinderen: er staat niet 'dankt God voor de goede dingen'. Echte heiligen danken God voor àlles wat gebeurt... ook de negatieve. Als het iets slechts is: bedankt Heer dat ik hierdoor mag groeien in mijn geloof, in mijn karakter, dat ik hiermee Uw kruis kan helpen dragen.
Lieve mensen, dit zorgde ervoor dat ik helemaal anders met de tegenslagen omging. Aan tegenslagen was er geen gebrek (vaag in mijn herinnering: een volgeplaste autostoel en buikloop op de eerste dag...). Wat veranderd was, was mijn hart.
Ik wens jullie bovenal een dankbaar hart toe! Ook als we de wegen van de goede God niet begrijpen... (huidige Bijbelvers die we in het Frans reciteren: "car Mes pensées ne sont pas vos pensées, et vos chemins ne sont pas Mes chemins" (Jes. 55:8)...)
Tot binnenkort,
Linde
Opmerkingen